موانع رشد خلاقیت و راههای رفع آن/ چه چیز جلوی خلاقیت را می گیرد؟

موانع رشد خلاقیت

موانع رشد خلاقیت چیست؟

به خاطر اهمیت موضوع خلاقیت،باید موانع رشد خلاقیت را بشناسیم. این مواتع متعددند، مانند:

  • كليشه ساختن.
  • تكيه بر احتمالات.
  • تنها يك پاسخ صحيح.
  • تلاش براي منطقي بودن.
  • پيروي كوركورانه از قوانين.
  • قواعد سخت و موانعي كه جلوي جمع آوري اطلاعات يا تماس با ديگران را مي گيرند.

موانع رشد خلاقیت را به سه دسته تقسیم می کنیم:

  1. موانع فردی.
  2. اجتماعی.
  3. سازمانی.

هرکدام از این موانع را به تفصیل در زیر آورده ایم:

  1. موانع فردی

  • عدم اعتماد به نفس: اکثر افراد به خاطر پایین بودن اعتماد به نفس، خود را خلاق نمی‌بینند و تلاشی هم برای خلاق‌ شدن نمی‌کنند.
  • داشتن خود انگاره منفی: داشتن تصویر منفی و نادرست از خو و توانایی های فردی، از عوامل مخرب خلاقیت محسوب می‌شود.
  • محافظه کاری: برای اینکه محبوبیت مان را از دست ندهیم و به موقعیت های کاری مان لطمه نخورد، ناچاریم محافظه کاری کنیم و از بروز ایده ها و افکار خلاقانه مان جلوگیری کنیم.
  • عدم توانایی در تحمل تضاد: همه ما ترجیح می‌دهیم ریسک نکنیم و در منطقه امن خودمان باقی بمانیم و کمتر وارد محیط های چالشی شویم.
  • عدم دانش کافی در مورد علوم مربوطه: افراد به علت نداشتن اطلاعات کافی از علوم و فنون مختلف به دنبال راه حل های خلاقانه و ایده های نو نمی روند.
  • اتکا بر مفروضات، قالبهاي ذهني: گاهی اتکای بیش از حد بر پیش فرض ها، مارا از رسیدن به افکار خلاقانه باز می دارد و قبول ایده جدید را با اختلال مواجه می‌کند. موقع برخورد با ایده های نو، آن را در ترازوی دانش و مفروضات قبلی ذهنی مان می‌گذاریم اگر با مفروضات ما هماهنگ بود آن را می‌پذیریم و در غیر این صورت آن را پس میزنیم.
  • کم رویی و شرم: کم رویی باعث پایین آمدن سطح اعتماد به نفس می‌شود و انگیزه خلاق شدن را از افراد می‌گیرد.
  • عادات ذهنی و عدم انعطاف پذیری :عادات ذهنی یکی از سموم ذهنی محسوب می‌شود. عادات به مثابه قفلی عمل می کند و فرد را انعطاف ناپذیر می‌نماید. شکستن عادات و چهارچوب‌های ذهنی برای همه ما بسیار دشوار است.
  • تله هوشمندی
  • مقاومت در برابر تغییر: تعصب
  • هوش و مهارت ها (مهارت رانندگی)
  • ابهام پذیری
  • ترس از شکست و اشتباه: انسان‌ها به دلیل ترس از عدم پذیرش ایده و انتقاد و تمسخر از جانب افراد دیگر، سکوت کرده و از ایده هایشان حرفی نمی زنند.
  • انگیزش: نبود انگیزه کافی ما را به عقب نگه می‌دارد. انگیزه یکی از ارکان اصلی بروز خلاقیت محسوب می‌شود.
  1. 2. موانع اجتماعی

  • سیستم آموزشی: در کشور ما محیط های آموزشی ناخواسته اصلی ترین قاتل خلاقیت می باشند.
  • تمایل به تطابق (تمایل به همرنگی): خیلی از افراد از ترس انگشت نما شدن، ایده هایشان را بازگو نمی کنند. به قول معروف خواهی نشوی، رسوا همرنگ جماعت شو.
  • بی‌توجهی به پرسش ها مخصوصا در کودکان.
  • ارزش قائل نشدن برای عقاید.
  • انتقاد و سرزنش نابجا.
  • تأیید طلبی: نیاز ما به تایید از جانب دیگران ما را از ریسک کردن دور می‌کند. و ترجیح ما این خواهد بود که بر روی ایده های خود سرپوش بگذاریم.
  • سنت ها و عرفها.
  • شتابزدگی در ارزیابی ها و قضاوت ها.
  • فشارهای اجتماعی.
  • جمع گرایی.
  • قوانين اجتماعی.
  1. 3. موانع سازمانی

این عوامل مربوط به محیط های اداری و کاری می باشد . شرایط حاکم بر این محیط اکثرا باعث سرکوب خلاقیت است. در بیشتر موارد قانون سازمان‌ها، نظر هیئت مدیره، عدم تحمل شکست، ساختار سازمانی، فرهنگ سازمانی، عدم تحمل انتقاد، مدیریت اشتباه در سطوح اولیه مدیران، تلاش در جهت حفظ وضع موجود و…. عملا باعث جلوگیری خلاقیت در افراد می‌گردد .موانع سازمانی خلاقیت شاید در حوزه اختیارات کارمندان نباشد، اما اگر شما به عنوان یک مدیر در راس کاری قرار دارید، می توانید کمک زیادی به پویایی سازمان خود بکنید.به صورت خلاصه می توان این سه مورد را از موانع سازمانی خلاقیت دانست.

  • نحوه مدیریت: اگر مدیریت دیکتاتوری و خشک باشد و امکان ابراز خلاقیت را به کارمند ندهد، افراد درگیر عادات و چارچوبهای قبلی خواهند ماند و سازمان رشد و پویایی نخواهد داشت.
  • ساختار سازمانی: بعضی از ساختارهای سازمانی و سلسله مراتب اداری، برای افراد دست و پا گیر است و باعث می‌شود افراد به عقب برگردند و در خط مشی روتین سابق بمانند.
  • فرهنگ و قوانین سازمانی: برخی از فرهنگ های سازمانی ما را ملزم به رعایت قوانین غیر منعطف می‌کنند. این انعطاف ناپذیری، افکار خلاقانه را از افراد شاغل در مجموعه می‌گیرد.
  • بدبيني نسبت به همه ايده هاي جديدي كه از پايين سازمان مي آيند.
  • پافشاري بر اينكه براي تصويب بايد از ساير سطوح مديريت تاييد و امضا گرفته شود.
  • خواستن از قسمتهاي مختلف براي رقابت و انتقاد از پيشنهادهاي همديگر ،تا شما را از تصميم گيري نجات داده و فقط برنده جنگ را انتخاب كنيد”.
  • اظهار انتقاد راحت و ستايش نكردن افراد.
  • تشويق نكردن افرادي كه اشكالات كارشان را بازگو مي كنند.
  • كنترل دقيق همه چيز.
  • تصميم گيري مخفيانه نسبت به تغيير سازمان دهي “ساختار”، سياستها و اعلام ناگهاني آن به افراد “به منظور اطاعت بيشتر افراد از دستورها”.
  • داده ها و اطلاعات براي حفظ قدرت و برتري جمع آوري و توزيع مي گردد نه پايين آوردن اشتباهات
  • اعتماد بيش از حد به اينكه مقامات ارشد قبلا از همه امور مهم شركت و كسب و كار اطلاع دارند

    موانع رشد خلاقیت در کودکان و نوجوانان

    • ایجاد خودپنداره ی ضعیف در کودکان و نوجوانان.
    • اجازه اشتباه ندادن به آنها و توبیخ اشتباه های آنان.
    • ایجاد رقابت نامناسب میان کودکان و نوجوانان.
    • مقایسه ی غیرمنطقی کودکان و نوجوانان و عملکرد آن ها با یکدیگر.
    • اجازه ی ابراز عقیده ندادن.
    • عدم توجه به پرورش قدرت تخیل.
    • عدم ایجاد فرصت لازم برای ابداع و ابتکار.
    • تأکید بر اطاعت و پیروی
    • بی توجهی نسبت به کنجکاوی و پرسش ها

    مدارس چه تاثیر مخربی می توانند بر خلاقیت بگذارند؟؟

    مدارس می توانند با کارهایی که در زیر عنوان می کنیم، رشد تفکر خلاق را از کودکان بگیرند.

    • تاکید بر تفکر همگرا به جای تفکر واگرا.
    • تکیه بر محفوظات.
    • انتقال معلومات به دانش آموزان به صورت یک طرفه.
    • روش منفعل به جای روش فعال.
    • عدم تکیه بر تفاوت های فردی.
    • عدم اعمال مدیریت باعث به‌وجود آوردن جو نامناسب برای خلاقیت است. در نتیجه ممکن است افراد را مجبور به سکوت کند.
    • ایجاد فضای تأیید طلبانه در کلاس درس.
    • عدم توجه به روش حل مساله.
    • تکیه بر اصل قطعیت.
    • معلم مداری.

    موانع رشد خلاقیت در خانه چه چیزهایی می‌تواند باشد:

    • تاکید بیش از حد والدین بر هوش و حافظه ی کودک.
    • ایجاد رقابت میان کودکان.
    • نوعی ارزیابی و رتبه بندی توسط والدین وجود داشته باشد.
    • پاداش یا جایزه ای در میان باشد.
      • تاکید افراطی بر جنسیت کودک.
      • قرار دادن قوانین خشک و دست و پا گیر در منزل.
      • عدم آشنایی والدین با مفهوم واقعی خلاقیت.
      • انتقاد مکرر از رفتارهای کودک.
      • بیهوده شمردن تخیلات کودک.
      • عدم شناسایی علایق درونی کودک.
      • عدم وجود حس شوخ طبعی در محیط منزل.
      • تحمیل نقش بزرگسال به کودک.
    راه هاي غلبه بر موانع رشد
    خلاقيت:

    ابهام، سردرگمي ها و شرايط نامشخص را تحمل كنيد.

    برداشتتان را تغيير دهيد، جور ديگري فكر كنيد.

    در دام «درست شدن فوری مشکلات» نیفتید.

    منطقه امن تان را رها کنید و جسور باشید.

    نقد پذیر باشید و از انتقاد شنیدن نترسید.

    خودتان را با دیگران مقایسه نکنید.

    فكرتان را در قالب كلمات بيان كنيد.

    به خودتان استراحت دهید.

    فقط دنبال يك جواب نباشيد.

    پیش‌داوری و قضاوت نکنید.

    از شکست نترسید.

    يادداشت بر داريد.

    تكرار كنيد.

    نگذاريد حواستان پرت شود.

    پشتكار به خرج دهيد.

    قدم به قدم فكر كنيد.

حتما بخوانید  مراحل پذیرش در اقناع/ چطور یک تغییر نگرش را می پذیریم؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *